On this page:
Ka rongo te Ruku Tātari Ratonga me ngā Putanga Hauora (Wai 2575) i ngā kerēme katoa e pā ana ki ngā nawe mō ngā ratonga me ngā putanga hauora, ā, he hira ā-motu.
I te Tīhema o 2017, ka whakaū te Taraipiunara ka ahu whakamua te Ruku Tātari Wai 2575 i runga i te tūāpapa wā me te kaupapa, ā, ka rangona ngā take hāngai ki te hauora ki ngā wāhanga e hāngai ana ki te whakaarotau:
Ko te ruku tātari wāhanga tuatahi te ruku tātari whāiti, heipū hoki ki te anga ā-ture, ā-kaupapahere hoki o te pūnaha tiaki hauora matua. Ko te mana whakahaere o te ruku tātari ko Kaiwhakawā Stephen Clark. I whakawhāiti aua whakahaerenga ā-ture ki te nohoanga mō ngā kerēme a ngā Māori Primary Health Organisations & Providers (Wai 1315) me te National Hauora Coalition (Wai 2687). I whakamanahia hoki tētahi āhuatanga whai wāhi o ētahi hunga e whai take ana ki te ruku tātari.
I muri iho i ngā nohoanga i tū i te tau 2018 ki te tau 2019, ka whakaputa te Taraipiunara i tana pūrongo i mua i te whakaputanga o Hauora – the Report on Stage One of the Health Services and Outcomes Kaupapa Inquiry (the Hauora Report) i te 1 o Hūrae 2019.
Ka whakaputaina te putanga whakamutunga o te Hauora Report i te 19 o Oketopa 2021, i muri iho i te wā rua tau i pūrongo ai ngā hunga ki te Taraipiunara e pā ana ki te ahu whakamua o te whakatinanatanga o ana tūtohunga hukihuki.
>
I te Noema o 2021 ka whakarōpūtia kētia e te Taraipiunara te nohoanga mō te wā hauātanga o te ruku tātari wāhanga tuarua kia whakamana i te ruku tātari whakaarotau ki te Anga Whakahaumaru KOWHEORI-19. Ka tū te nohoanga whakaarotau mai i te 6 ki te 10 o Tīhema 2021 ki ngā tari o te Taraipiunara ki Te Whanganui-a-Tara.
Ka tuku te Taraipiunara i Haumaru: the COVID-19 Priority Report ki te hōputu tōmua whakaputanga i te 20 o Tīhema 2021.
Ko tētahi hua o te pepa matapaki tōmua i te paihere taunaki (he aromatawai a te Wāhanga o te Taraipiunara i te taunakitanga i hiahiatia mō te ruku tātari wāhanga tuarua), i kirimana te Taraipiunara i ngā pūrongo e whā mō te wāhanga tuarua:
I whakatakotohia ngā pūrongo e rua e pā ana ki ngāi Māori me ngā hauātanga i te 28 o Hune 2019; ā, i whakatakotohia te pūrongo e pā ana ki te hauora hinengaro Māori i te 30 o Ākuhata 2019, I whakaputaina te pūrongo e pā ana ki ngā take mō te raukoti waipiro, tupeka me te matū i te 20 o Tīhema 2019).
I whakatakotohia ngā kōwae pūrongo rangahau i utua e te Karauna mō ngā Ia Hauora Māori mai i te 1990 ki te 2015 i te Pēpuere me te Māehe o 2019. I whiwhi hoki te Taraipiunara i ngā pūrongo rangahau i utua e te Karauna e whai ake nei:
I te Oketopa o 2019 ka whakaū te Taraipiunara ka rongo me te pūrongo ia ki ngā kerēme katoa e pā ana ki te hauātanga hei wā tuatahi o te ruku tātari wāhanga tuarua. I whakaūngia te Tauākī Whakataunga Take o te Taraipiunara, he mea whakatakoto i te korahi mō te ruku tātari, i te 23 o Hepetema 2021 (Wai 2575, #1.4.2).
I whakapūmautia te tukanga āheitanga, e whakarato ana i ngā aratohu whānui me ngā tukanga hei whakapai ake i te āheitanga o te ruku tātari mā ngā kaiwhakauru i te Hepetema o 2021 (Wai 2575, #2.6.59(a)).
Ka tīmata ngā nohoanga i te Māehe o 2022, ā, i whakatūria ki ngā tauwāhi e whai ake nei:
Kua whakaritea te nohoanga taunakitanga Karauna mō te Māehe o 2024.
Mō ngā tono tuhinga katoa mō tēnei ruku tātari, īmēra ki: WT_Requests@justice.govt.nz
Mō ngā tono katoa e hāngai ana ki te ruku tātari, īmēra: WT.Registrar@justice.govt.nz
On 16 February 2024, the Tribunal granted an urgent inquiry into the proposed disestablishment of Te Aka Whai Ora – The Maaori Health Authority, which, as per the Coalition Government’s 100-Day Plan, a Bill was likely to be introduced on or before 8 March 2024. An urgent hearing into the disestablishment of Te Aka Whai Ora was scheduled for 29 February to 1 March 2024.
On 27 February 2024, the Pae Ora (Disestablishment of Māori Health Authority) Amendment Bill was introduced into the House of Representatives. Upon the introduction of the Bill, the urgent hearing was vacated.
On 8 May 2024, following a submissions process, the Tribunal granted a priority inquiry into the disestablishment of Te Aka Whai Ora within the Wai 2575 inquiry. The scope of the priority inquiry was expanded to include the processes and steps taken by the Crown to disestablish Te Aka Whai Ora, as well as the Crown’s proposed alternative plans to address Maaori health outcomes following its disestablishment.
On 1 October 2024, the Tribunal confirmed that the priority inquiry would proceed in two stages:
Stage one of the priority inquiry was conducted on the papers. On 29 November 2024, the Tribunal released its report Hautupua: Te Aka Whai Ora (Maaori Health Authority) Priority Report, Part 1.
The stage two priority hearing was held from 26 – 30 May 2025 via AVL.
For all document requests for this inquiry, email: WT_Requests@justice.govt.nz
For all inquiry related requests, email: WT.Registrar@justice.govt.nz